دادرسی اطفال در ایران

دادرسی اطفال در ایران

مقنن با تصویب قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 کوشید رسیدگی به جرایم اطفال دارای ویژگی هایی است که آن را از رسیدگی به سایر جرایم متمایز می کند ونشان از اهمیت برخورد با کودک دارد. پایان سن رسیدگی در دادگاه اطفال در ایران 18 سال است و این سن در دیگر کشورها هم متفاوت است اما اکثراً کمتر از 18 سال نیست.اصول رسیدگی به جرایم اطفال عبارتنداز: غیر علنی بودن دادگاه، منع افشای جریان دادرسی، نقش دادگاه در تحقیقات، احضار اطفال از طریق ولی، تجدیدنظر در مجازات، رسیدگی مستقیم، استفاده از وکیل مدافع…

تحولات دادرسی اطفال بزهکار در حقوق ایران به شرح زیر قابل بررسی است:
1-  قانون مجازات عمومی مصوب 1304 سن مسئولیت کیفری نسبی را 12 سالگی وسن -مسئولیت کیفری مطلق را 18 سالگی مقرر نمود. طبق این قانون اطفال دارای مسئولیت کیفری به دو دستۀ 12 تا 15 و 15 تا 18 سال طبقه بندی شدند و در مقابل هرگروه سیاست های تنبیهی و تربیتی خاصی درزنظر گرفته می شد. این قانون ماهوی به تشریفات رسیدگی به جرایم اطفال توجهی نداشت. رسیدگی به جنایات اطفال 15 تا 18 در دادگاه جنحه صورت می گرفت.

2- قانون تشکیل دادگاه های اطفال بزهکار: قانون تشکیل دادگاه های اطفال -مصوب 1338 اولین قانونی است که به طور کامل به مسئلۀ اطفال بزهکار توجه نموده است. از ویژگی های این قانون توجه به هر دو بعد شکلی و ماهوی جرایم اطفال است و از
مهمترین مقررات شکلی در این قانون، ضرورت تشکیل دادگاه های اطفال در هر شهرستان است همچنین نحوۀ اجرای تصمیمات دادگاه اطفال با تأسیس کانون اصلاح و تربیت مورد توجه قرار گرفت. قانون فوق سن مسئولیت کیفری نسبی را 16 سال تمام شمسی و سن مسئولیت کیفری مطلق را 18 سال تمام قرار داد. مطابق این قانون اطفال به سه دسته 6 تا 12 سال، 12 تا 15 سال، و 15 تا 18 سال تقسیم می شدند. پذیرش مقررات خاص دادرسی اطفال) دادرسی افتراقی( و مسئولیت کیفری تدریجی از ویژگی های این قانون است.

3- لایحۀ قانونی تشکیل دادگاه های عمومی: این لایحه پس از پیروزی انقلاب اسلامی -1358 به تصویب شورای انقلاب رسید و با بازگشتی مجدد به گذشته به حذف دادگاه های اطفال منجر شد و رسیدگی به جرایم اطفال را به دادگاه های عمومی واگذار نمود. مطابق اینقانون مقررات دادرسی افتراقی که در قانون سال 1338 پیش بینی شده بود همنان لازم الاجرا بود.

4- قانون تشکیل دادگاه های کیفری یک و دو: مطابق این قانون که در سال 1361 تصویب رسید و همچنین رأی وحدت رویه شماره 1364/2/23  به جرایم اطفال بالغ ( 9 سال و 15 سال قمری)طبق مقررا عمومی در دادگاه های کیفری رسیدگی می شد. این  قانون باز هم با رجعتی به گذشته نه تنها حذف دادگاه های اطفال را که در قانون سال  1358مقرر شده بود تأیید کرد بلکه مقررات دارسی افتراقی به جرایم اطفال که در قانون تشکیل دادگاه های اطفال پیش بینی شده و قانون تشکیل دادگاه های عمومی سابق نیز به آن تصریح کرده بود را نسخ کرد.

5 – قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب: این قانون در سال 1378 به افول -هفده سالۀ حقوق کیفری اطفال پایان داد و در مواد 219 الی 231 دادگاه های اطفال را احیا نمود و باتدوین مقرراتی در باب دادرسی افتراقی نسبت به اطفال مقررات شکلی قانون تشکیل دادگاه اطفال بزهکار را مورد پذیرش قرار داد اما به سکوت در مقابل مسئولیت کیفری تدریجی اطفال قواعد ماهوی را به قانون مجازات اسلامی و ماده 49 آن احاله داد.
شورای عالی توسعۀ قضایی لایحۀ تشکیل دادگاه اطفال را تدوین نمود که می تواند به تحولی در سیستم دادرسی کودکان منتهی شود.
6-  قانون آیین دادرسی کیفری جدید مصوب سال 1392: با توجه به اینکه اطفال و – نوجوانان به دلیل نداشتن مهارت های لازم برای زندگی اجتماعی وفقدان اطلاع کافی از قوانین درمقایسه با سایرافرادجامعه درمعرض ارتکاب جرم قرار می گیرند و از سوی دیگر باز اجتماعی شدن آنان از اهمیت بالایی برخوردار است، از این رو مقنن در وضع قوانین چه مقررات ماهوی و چه شکلی به رویکرد اصلاحی توجه کرده است. همچنین برای جلوگیری از آسیب پذیری بیشتر این قشرمقررات جدیدی وضع و در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال گذشته به صورت ویژه الزاماتی را درباره رسیدگی به جرایم این افراد مقرر کرده است.

تشکیل پلیس ویژه اطفال و نوجوانان:
با توجه به اینکه اطفال و نوجوانان به محض ارتکاب جرم با مرجع قضایی مواجه می شوند و با در نظر گرفتن این موضوع که شیوه اقدام های پلیسی نسبت به آنان باید حاوی تدابیر خاصی باشد بنابراین مقنن در ماده 31قانون آیین دادرسی کیفری جدید برای حسن اجرای وظایف ضابطان در مورد اطفال و نوجوانان نیروی انتظامی را به تشکیل پلیس ویژه اطفال و نوجوانان مکلف کرده است که البته وظایف و حدود اختیارات آن به موجب لایحه ای خواهد بود که از سوی رییس قوه قضاییه ابلاغ خواهد شد.
به منظور تلطیف اقدام های انتظامی درباره اطفال در ماده 42همین قانون تاکید شده، بازجویی و تحقیقات از اطفال در صورت امکان توسط ماموران انتظامی آموزش دیده زن  انجام شود.

طبق ماده 285 باید شعبه ای از دادسرای عمومی و انقلاب هر حوزه قضایی با عنوان دادسرای ویژه نوجوانان به سرپرستی یکی ازمعاونان دادستان و باحضوریک یا چند بازپرس تشکیل و تحقیقات مقدماتی جرایم افراد 15 تا 18 سال جز در مواردی که به طور قانونی و – مستقیم در دادگاه صورت می گیرد در این دادسرای ویژه انجام شود. –

تشکیل پرونده شخصیت برای اطفال و نوجوانان بزهکار:

تشکیل پرونده شخصیت در مورد اطفال و نوجوانان بزهکار در قانون آیین دادرسی کیفری جدید از دیگر قابلیت های این قانون میباشد؛ برابر ماده 203 قانون ذکر شده در جرایمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات، قطع عضو، حبس ابد یا تعزیر درجه 4 و بالاتر است، همچنین در جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی که میزان دیه آنها ثلث دیه یا بیشتر است بازپرس در خصوص تمامی متهمان مکلف به صدور دستور تشکیل پرونده شخصیت برای متهمان است که این موضوع باید توسط واحد مددکاری اجتماعی انجام شود.
این پرونده حاوی گزارش مددکار اجتماعی در خصوص وضع مادی، خانوادگی و اجتماعی همچنین گزارش پزشکی و روانپزشکی متهمان خواهد بود. این تاسیس حقوقی که بیشتر جنبه جرم شناسی دارد در قوانین آیین دادرسی کیفری قبلی وجود نداشت اما در قانون جدید وضع شده و نسبت به اطفال و نوجوانان غیر از موارد ذکر شده در جرایم تعزیری درجه های 5 و 6 نیز تشکیل این پرونده شخصیت پیش بینی شده است.

تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان:
تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان هم از دیگر مواد این قانون میباشد؛ مطابق ماده  294 قانون آیین دادرسی کیفری جدید دادگاه اطفال و نوجوانان یکی از دادگاه های کیفری اختصاصی محسوب می شود و برابر قانون این دادگاه با حضور یک قاضی و دو مشاور تشکیل خواهد شد.
به موجب تبصره ماده 298 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 92 در هر حوزه قضایی باید یک یا چند شعبه اطفال و نوجوانان تشکیل شود که البته در خصوص جرایم در صلاحیت دادگاه های کیفری یک یا انقلاب اطفال و نوجوانان، به جرایم آنها در دادگاه کیفری یک ویژه رسیدگی به اطفال و نوجوانان رسیدگی خواهد شد. برابر ماده 315 همین قانون متهمان اطفال و نوجوان از تمامی امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوان اعمال می شود بهره مند خواهند بود.

برابر قانون، رییس دادگستری یا رییس کل دادگاه های استان هر حوزه قضایی طبق وضع موجود ریاست دادگاه های اطفال و نوجوانان را نیزبرعهده خواهد داشت و قضات دادگاه ها و دادسراهای اطفال و نوجوانان از بین قضاتی که حداقل 5 سال سابقه خدمت قضایی داشته باشند و شایستگی آنها برای این موضوع با رعایت سن و جهات دیگر احراز شود توسط رییس قوه قضاییه منصوب خواهد شد.

انجام کلیه خدمات حقوقی توسط بهترین وکیل اصفهان  : 09134744185

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *